De menopauze is een natuurlijke levensfase, maar dat betekent niet dat iedere vrouw deze periode op dezelfde manier ervaart. Opvliegers, nachtelijk zweten en een veranderende menstruatiecyclus zijn bekende verschijnselen. Toch begint de overgang vaak veel subtieler, bijvoorbeeld met slechter slapen, stemmingswisselingen of het gevoel minder goed tegen stress te kunnen.

Wat gebeurt er precies in het lichaam tijdens de overgang? En welke rol kunnen voeding, leefstijl en traditionele kruidengeneeskunde spelen?

De Britse medisch kruidengeneeskundige Dee Atkinson, verbonden aan het Schotse Napiers the Herbalists, heeft zich gedurende haar lange loopbaan uitgebreid verdiept in vrouwengezondheid en hormonale veranderingen. Haar inzichten laten zien waarom het belangrijk is om niet alleen naar afzonderlijke klachten te kijken, maar naar het totaalbeeld.

De overgang begint vaak eerder dan je denkt

Veel vrouwen associëren de menopauze met het moment waarop de menstruatie definitief stopt. In werkelijkheid begint het hormonale veranderingsproces doorgaans al jaren daarvoor.

Deze periode wordt de perimenopauze genoemd.

De productie van hormonen zoals oestrogeen en progesteron verandert geleidelijk. Vooral in de perimenopauze kunnen de hormoonspiegels sterk schommelen. Daardoor kunnen lichamelijke en emotionele veranderingen optreden, zelfs wanneer de menstruatie nog redelijk regelmatig verloopt.

Sommige vrouwen merken nauwelijks iets, terwijl anderen gedurende meerdere jaren uiteenlopende klachten ervaren.

Veelvoorkomende veranderingen tijdens de overgang

• Een kortere, langere of onregelmatige menstruatiecyclus

• Opvliegers en nachtelijk zweten

• Moeite met inslapen of doorslapen

• Prikkelbaarheid, stemmingswisselingen of gevoelens van onrust

• Concentratieproblemen en vergeetachtigheid

• Veranderingen in huid en haar

• Gewichtstoename of een veranderende vetverdeling

• Gewrichts- en spierklachten

• Hartkloppingen

• Vaginale droogheid en veranderingen in het libido

Deze verschijnselen hoeven niet allemaal tegelijk voor te komen. Sommige kunnen tijdelijk verdwijnen en later terugkeren.

Juist die wisselende klachten maken het soms moeilijk om te herkennen dat de overgang al begonnen is.

Wat is het verschil tussen perimenopauze, menopauze en postmenopauze?

Hoewel deze begrippen vaak door elkaar worden gebruikt, beschrijven ze verschillende fasen.

Perimenopauze: de periode voorafgaand aan de laatste menstruatie, waarin hormonale veranderingen en klachten kunnen ontstaan. De menstruatie is vaak nog aanwezig, maar kan veranderen.

Menopauze: het moment van de laatste menstruatie. Dit kan doorgaans pas achteraf worden vastgesteld, wanneer een vrouw twaalf maanden niet heeft gemenstrueerd, zonder andere medische verklaring.

Postmenopauze: de levensfase na de menopauze. De hormoonspiegels stabiliseren op een lager niveau, hoewel bepaalde overgangsklachten nog enige tijd kunnen aanhouden.

Het is belangrijk om te beseffen dat de overgang geen ziekte is. Toch kunnen de veranderingen een aanzienlijke invloed hebben op het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven.

Dee Atkinson: een brede kijk op vrouwengezondheid

Dee Atkinson is een Britse medisch kruidengeneeskundige (Medical Herbalist) met meer dan 35 jaar klinische ervaring.

Zij volgde een vierjarige opleiding in de kruidengeneeskunde en is Fellow van het National Institute of Medical Herbalists. Gedurende haar loopbaan is zij nauw betrokken geweest bij Napiers the Herbalists in Edinburgh, een gerenommeerde Schotse natuurapotheek met een geschiedenis die teruggaat tot 1860.

Een belangrijk aandachtsgebied binnen haar praktijk is de gezondheid van vrouwen, waaronder hormonale veranderingen en het ouder worden.

In haar artikel over de menopauze, gepubliceerd in januari 2024, beschrijft Atkinson hoe vrouwen vaak hulp zoeken wanneer verschillende lichamelijke en emotionele veranderingen elkaar beginnen te beïnvloeden.

Haar benadering gaat verder dan het bekijken van één afzonderlijk symptoom. Zij betrekt ook voeding, lichamelijke activiteit, stress, slaap en de persoonlijke gezondheidssituatie bij haar beoordeling.

Deze brede kijk vormt eveneens de achtergrond van haar belangstelling voor traditionele kruidenformules.

Van kruidengeneeskundige kennis naar Napiers Midlife Mix

Vanuit haar jarenlange ervaring met vrouwengezondheid ontwikkelde Dee Atkinson een bijzondere kruidencombinatie, waarin vijf traditioneel gebruikte planten samenkomen: salie, rode klaver, zilverkaars, sint-janskruid en kleefkruid.

Deze combinatie vormt de basis van Napiers Midlife Mix, een vloeibare kruidenformule die speciaal is samengesteld voor vrouwen in de overgang.

Maar waarom juist deze vijf kruiden? En welke eigenschappen maken ze interessant binnen de traditionele kruidengeneeskunde?

Verderop in dit artikel bekijken we de planten afzonderlijk en leggen we uit welke plaats ze innemen binnen de formule.

De rol van voeding tijdens de menopauze

Goede voeding is in iedere levensfase belangrijk, maar krijgt rond de menopauze extra betekenis.

Door hormonale veranderingen kunnen onder andere de botgezondheid, lichaamssamenstelling en vetverdeling veranderen. Daarom is het verstandig om voldoende aandacht te besteden aan eiwitten, calcium, vitamine D, vezels en een gevarieerd voedingspatroon.

Een interessant onderwerp binnen de voeding tijdens de overgang zijn fyto-oestrogenen.

Wat zijn fyto-oestrogenen?

Fyto-oestrogenen zijn van nature voorkomende plantaardige stoffen die in bepaalde opzichten lijken op het vrouwelijke hormoon oestrogeen.

Sommige van deze stoffen kunnen zich binden aan oestrogeenreceptoren in het lichaam. Hun werking is echter niet gelijk aan die van lichaamseigen oestrogenen en verschilt per stof, weefsel en persoon.

Bekende voedingsbronnen zijn:

• Sojabonen en sojaproducten

• Lijnzaad

• Bonen, linzen en andere peulvruchten

Ook bepaalde kruiden, waaronder rode klaver, bevatten plantaardige verbindingen die in dit verband worden onderzocht.

Het wetenschappelijke bewijs dat fyto-oestrogenen overgangsklachten daadwerkelijk verminderen, is niet voor alle stoffen en toepassingen even overtuigend.

Een gevarieerd voedingspatroon blijft daarom belangrijker dan het vertrouwen op één specifieke voedingsstof.

Bewegen en ontspannen: twee belangrijke pijlers

Regelmatig bewegen helpt om de lichamelijke gezondheid tijdens en na de overgang te ondersteunen.

Krachttraining draagt bij aan het behoud van spiermassa en sterke botten. Wandelen, fietsen, zwemmen en andere vormen van duurbeweging zijn gunstig voor de conditie en cardiovasculaire gezondheid.

Ook ontspanning verdient aandacht.

Veel vrouwen bevinden zich tijdens de overgang in een drukke levensfase waarin werk, gezin en de zorg voor ouders samenkomen. Wanneer daar slaapproblemen en hormonale veranderingen bijkomen, kan dit extra belastend zijn.

Een regelmatig slaapritme, voldoende beweging, ontspanning en aandacht voor herstel kunnen daarom waardevolle onderdelen zijn van een persoonlijk ondersteuningsplan.

Welke kruiden worden traditioneel gebruikt tijdens de overgang?

Binnen de Europese kruidengeneeskunde bestaat een lange traditie van het gebruik van kruiden bij uiteenlopende levensfasen van vrouwen.

Dee Atkinson bespreekt in haar werk verschillende planten die historisch een plaats hebben binnen de kruidengeneeskunde.

Hieronder lichten we de vijf kruiden uit Napiers Midlife Mix toe, aangevuld met monnikspeper, dat Atkinson eveneens bespreekt in verband met de perimenopauze.

1. Salie (Salvia officinalis)

Een traditioneel kruid bij opvliegers en overmatig transpireren

Salie is vooral bekend als keukenkruid, maar kent ook een lange geschiedenis van traditioneel gebruik.

De bladeren bevatten onder andere etherische oliën, fenolzuren en verschillende plantaardige antioxidanten.

Binnen de Europese kruidentraditie wordt salie al lange tijd in verband gebracht met transpiratie en de overgang.

Dee Atkinson beschrijft salie als een van de eerste kruiden waaraan zij denkt bij vrouwen die last hebben van opvliegers en nachtelijk zweten. Zij schrijft aan salie verkoelende en drogende eigenschappen toe en beschrijft het kruid daarnaast vanuit de traditionele toepassing voor het zenuwstelsel.

Salie wordt binnen de kruidengeneeskunde daarom niet alleen gewaardeerd als aromatische plant, maar ook vanwege de bijzondere eigenschappen die er traditioneel aan worden toegeschreven.

Het kruid kan worden verwerkt in kruidenthee, vloeibare extracten en samengestelde kruidenproducten.

Salie is een van de vijf kruiden in Napiers Midlife Mix.

2. Rode klaver (Trifolium pratense)

Een natuurlijke bron van plantaardige isoflavonen

Rode klaver is een plant uit de vlinderbloemenfamilie en herkenbaar aan de roze tot roodpaarse bloemhoofdjes.

De plant bevat isoflavonen, waaronder formononetine en biochanine A. Deze stoffen behoren tot de fyto-oestrogenen.

Daarom krijgt rode klaver al geruime tijd aandacht binnen onderzoek naar de menopauze.

Ook Dee Atkinson beschrijft rode klaver als een belangrijk kruid binnen haar traditionele benadering van hormonale veranderingen. Zij selecteerde het vanwege de hormoonregulerende eigenschappen die zij er vanuit haar kruidengeneeskundige praktijk aan toeschrijft.

Het is daarbij belangrijk onderscheid te maken tussen traditioneel gebruik en wetenschappelijk aangetoonde effecten. De onderzoeksresultaten naar rode klaver zijn wisselend en bieden onvoldoende zekerheid om te stellen dat het kruid hormonale schommelingen daadwerkelijk corrigeert.

Binnen de traditionele kruidengeneeskunde wordt rode klaver regelmatig gecombineerd met andere planten.

Ook in Napiers Midlife Mix vormt rode klaver een belangrijk onderdeel van het kruidenmengsel.

3. Zilverkaars (Black Cohosh)

Een traditioneel kruid dat nauw verbonden is met de menopauze

Zilverkaars (Actaea racemosa, ook bekend als Cimicifuga racemosa) is een plant die oorspronkelijk uit Noord-Amerika komt en binnen de kruidengeneeskunde vooral bekendstaat vanwege haar traditionele toepassing tijdens de overgang.

De wortels en wortelstokken van de plant worden gebruikt voor kruidenextracten.

Dee Atkinson beschrijft zilverkaars als een belangrijk onderdeel van haar kruidencombinatie en koppelt het kruid vanuit haar traditionele kruidengeneeskundige visie aan hormonale veranderingen.

Zilverkaars heeft ook wetenschappelijke belangstelling gekregen. Specifieke extracten zijn onderzocht in relatie tot overgangsklachten en worden in Europa toegepast in bepaalde geregistreerde kruidengeneesmiddelen.

De werking is niet eenvoudig te verklaren als een direct oestrogeenachtig effect.

Zilverkaars is een van de vijf zorgvuldig geselecteerde kruiden in Napiers Midlife Mix.

4. Sint-janskruid (Hypericum perforatum)

Een traditioneel kruid voor stemming en emotioneel welzijn

Sint-janskruid is een geelbloeiende plant die in Europa van oudsher wordt toegepast in kruidenpreparaten.

De bloeiende delen bevatten verschillende plantaardige verbindingen, waaronder hypericinen en hyperforine.

Sint-janskruid heeft binnen de kruidengeneeskunde een lange geschiedenis, met name op het gebied van stemming en emotioneel welzijn.

Dee Atkinson bespreekt dit kruid vanuit haar ervaring met vrouwen die tijdens de overgang meer stemmingswisselingen, onrust of gevoelens van angst ervaren.

Binnen haar kruidencombinatie heeft sint-janskruid dan ook een specifieke plaats vanwege de traditioneel toegeschreven eigenschappen op het gebied van de stemming.

Het kruid is bovendien uitgebreid wetenschappelijk onderzocht, met name in specifieke gestandaardiseerde preparaten. De resultaten van deze onderzoeken kunnen echter niet automatisch worden toegepast op ieder voedingssupplement dat sint-janskruid bevat.

Belangrijk: sint-janskruid kan de werking van verschillende geneesmiddelen veranderen. Dit geldt onder andere voor bepaalde antidepressiva, anticonceptiemiddelen, antikankermedicijnen en geneesmiddelen die de afweer onderdrukken.

Gebruik daarom geen product met sint-janskruid in combinatie met medicatie zonder overleg met een arts of apotheker.

Sint-janskruid is eveneens een ingrediënt van Napiers Midlife Mix.

5. Kleefkruid (Galium aparine)

Verkoelende eigenschappen en traditionele ondersteuning van het lymfestelsel

Kleefkruid is een plant die veel voorkomt in Europa. De naam verwijst naar de kleine haakvormige haartjes waarmee de stengels en bladeren aan kleding en andere planten blijven kleven.

Binnen de traditionele Europese kruidengeneeskunde wordt kleefkruid al eeuwenlang gewaardeerd om zijn verkoelende eigenschappen en zijn traditionele toepassing ter ondersteuning van het lymfestelsel.

Volgens medisch kruidengeneeskundige Dee Atkinson vormen juist deze eigenschappen een waardevolle aanvulling op de andere kruiden in haar formule.

Zij selecteerde kleefkruid vanwege de verkoelende werking die er traditioneel aan wordt toegeschreven en de rol die het binnen de kruidengeneeskunde speelt bij de ondersteuning van het lymfestelsel.

Kleefkruid is daarmee een van de vijf zorgvuldig geselecteerde planten in Napiers Midlife Mix.

6. Monnikspeper (Vitex agnus-castus)

Een traditioneel kruid dat vooral bekend is vanuit de menstruatiecyclus

Monnikspeper, ook bekend als Vitex, is een mediterrane struik waarvan de vruchten worden gebruikt in kruidenpreparaten.

Het kruid wordt traditioneel vooral geassocieerd met klachten rondom de menstruatiecyclus.

Dee Atkinson bespreekt monnikspeper met name in de context van de perimenopauze, wanneer vrouwen nog menstrueren maar hun cyclus al begint te veranderen.

Zij beschrijft hoe het kruid binnen de traditionele kruidengeneeskunde wordt gebruikt bij veranderingen in de hormonale cyclus en menstruatiegerelateerde klachten.

Ook de relatie tussen monnikspeper en de hormonale regulatie via de hypofyse heeft wetenschappelijke belangstelling gekregen.

Dat betekent echter niet dat monnikspeper bij iedere vorm van hormonale verandering geschikt is. De werking en geschiktheid verschillen per preparaat en individuele situatie.

Bij hormonale behandelingen of bestaande medische aandoeningen is overleg met een zorgprofessional verstandig.

Monnikspeper is geen ingrediënt van Napiers Midlife Mix. Het is wel relevant om te bespreken omdat het onderdeel vormt van de bredere kruidengeneeskundige benadering van de perimenopauze.

Napiers Midlife Mix: vijf kruiden in één formule

PRODUCTAFBEELDING NAPIERS MIDLIFE MIX

Vanuit haar belangstelling voor vrouwengezondheid en haar jarenlange klinische ervaring ontwikkelde Dee Atkinson een kruidencombinatie die in haar oorspronkelijke artikel wordt beschreven als Black Cohosh & Sage Blend.

De vijf kruiden die zij daarbij noemt, komen overeen met de kruiden die Napiers tegenwoordig vermeldt in Napiers Midlife Mix.

Deze vloeibare formule combineert:

• Salie (Salvia officinalis) – traditioneel gewaardeerd vanwege de verkoelende en drogende eigenschappen.

• Rode klaver (Trifolium pratense) – bekend vanwege de natuurlijke aanwezigheid van isoflavonen.

• Zilverkaars (Black Cohosh) – een plant met een lange geschiedenis binnen de kruidengeneeskunde voor vrouwen in de overgang.

• Sint-janskruid (Hypericum perforatum) – traditioneel gebruikt in verband met stemming en emotioneel welzijn.

• Kleefkruid (Galium aparine) – door Dee Atkinson geselecteerd vanwege de traditioneel toegeschreven verkoelende eigenschappen en ondersteuning van het lymfestelsel.

De keuze voor deze combinatie sluit aan bij de traditionele kruidengeneeskundige benadering van de menopauze, waarin verschillende planten met uiteenlopende eigenschappen worden samengebracht.

Een vloeibare kruidenformule van Napiers

Midlife Mix is een vloeibaar kruidenextract, ook wel een tinctuur genoemd, dat met een beetje water of sap kan worden ingenomen.

Daarmee biedt het product een praktisch alternatief voor wie liever geen kruidenthee drinkt of op zoek is naar een samengestelde kruidenformule.

Napiers Midlife Mix is vegan, bevat geen genetisch gemodificeerde ingrediënten en is ontwikkeld binnen de jarenlange kruidengeneeskundige traditie van de Schotse natuurapotheek Napiers.

Het product bevat alcohol en is niet voor iedereen geschikt. Vooral bij medicijngebruik is een voorafgaande controle door een arts of apotheker belangrijk, vanwege de aanwezigheid van sint-janskruid en andere actieve kruidenextracten.

Benieuwd naar deze bijzondere formule? Ontdek Napiers Midlife Mix en lees meer over de samenstelling, het gebruik en de belangrijke voorzorgsmaatregelen.

[Ontdek Napiers Midlife Mix – kruidenformule voor de overgang]

Kruiden als aanvulling op een persoonlijke aanpak

De menopauze is voor iedere vrouw anders. Daarom bestaat er ook geen enkele aanpak die voor iedereen even geschikt is.

Een goed ondersteuningsplan kan bestaan uit aandacht voor gezonde voeding, regelmatige beweging, ontspanning en voldoende slaap.

Afhankelijk van de aard en ernst van de klachten kunnen ook medische behandelingen, zoals hormoontherapie, worden overwogen.

Kruidenpreparaten kunnen binnen de traditionele kruidengeneeskunde een aanvullende plaats hebben, maar zijn niet automatisch veilig omdat ze natuurlijk zijn. Ook is de werkzaamheid van kruiden bij overgangsklachten niet altijd voldoende wetenschappelijk aangetoond.

Dee Atkinson benadrukt in haar benadering het belang van individuele begeleiding. Vooral bij bestaande gezondheidsproblemen, medicijngebruik of eerdere kankerbehandelingen is deskundig advies essentieel.

Stop nooit zelfstandig met voorgeschreven hormoontherapie of andere medicatie om over te stappen op kruidenproducten.

Veelgestelde vragen over menopauze en kruiden

Wat is natuurlijke menopauze ondersteuning?

Met natuurlijke ondersteuning tijdens de menopauze worden meestal leefstijlmaatregelen bedoeld, zoals gezond eten, voldoende bewegen, beter slapen en omgaan met stress. Sommige vrouwen verdiepen zich daarnaast in traditionele kruidenpreparaten. De werkzaamheid en veiligheid daarvan verschillen per product.

Welke kruiden worden traditioneel gebruikt tijdens de overgang?

Bekende voorbeelden zijn salie, rode klaver, zilverkaars, sint-janskruid en monnikspeper. Deze kruiden hebben ieder een eigen samenstelling en gebruikstraditie. Dat betekent niet automatisch dat hun werking bij overgangsklachten wetenschappelijk bewezen is.

Wat zijn fyto-oestrogenen?

Fyto-oestrogenen zijn plantaardige stoffen die in bepaalde opzichten lijken op oestrogeen. Ze komen onder andere voor in soja, lijnzaad en rode klaver. Hun biologische werking verschilt van die van menselijke hormonen.

Wat is Napiers Midlife Mix?

Napiers Midlife Mix is een vloeibare kruidenformule met vijf plantenextracten: salie, kleefkruid, rode klaver, zilverkaars en sint-janskruid. De kruidencombinatie sluit aan bij een formule die de Britse medisch kruidengeneeskundige Dee Atkinson ontwikkelde vanuit haar jarenlange praktijkervaring met vrouwen in de overgang.

Wie heeft Napiers Midlife Mix ontwikkeld?

De kruidencombinatie achter Napiers Midlife Mix werd beschreven door Dee Atkinson, een Britse medisch kruidengeneeskundige met meer dan 35 jaar klinische ervaring. Zij is Fellow van het National Institute of Medical Herbalists en nauw verbonden aan de Schotse natuurapotheek Napiers the Herbalists.

Hoe gebruik je Napiers Midlife Mix?

Midlife Mix is een vloeibare tinctuur die volgens de fabrikant met een beetje water of sap kan worden ingenomen. Volg de gebruiksaanwijzing op de verpakking en overschrijd de aanbevolen dosering niet. Vraag bij medicijngebruik vooraf advies aan een arts of apotheker.

Kan ik Midlife Mix combineren met hormoontherapie?

Dat moet vooraf worden beoordeeld door een arts of apotheker. Midlife Mix bevat onder andere sint-janskruid, dat belangrijke wisselwerkingen met geneesmiddelen kan hebben. Begin daarom niet zelfstandig met de combinatie.

Is Midlife Mix geschikt voor iedere vrouw in de overgang?

Nee. De kruidenformule bevat ingrediënten die bij bepaalde medische aandoeningen of in combinatie met geneesmiddelen ongeschikt kunnen zijn. Ook bij zwangerschap, borstvoeding en een voorgeschiedenis van hormoongevoelige kanker is extra voorzichtigheid noodzakelijk.

Is de menopauze hetzelfde als de perimenopauze?

Nee. De perimenopauze is de fase waarin hormonen veranderen en de menstruatie vaak onregelmatig wordt. De menopauze is de laatste menstruatie en wordt doorgaans vastgesteld nadat twaalf maanden geen menstruatie heeft plaatsgevonden.

Wat kan ik zelf doen om mijn lichaam tijdens de overgang te ondersteunen?

Een gevarieerd voedingspatroon, voldoende eiwitten en calcium, krachttraining, regelmatige lichaamsbeweging en een goed slaapritme zijn belangrijke aandachtspunten. Bij klachten die het dagelijks functioneren beïnvloeden, kan de huisarts helpen bij het bespreken van passende behandelopties.

Dit artikel is door Nisim Hair&Skin samengesteld met inzichten uit de kruidengeneeskundige benadering van Dee Atkinson en algemene kennis over de menopauze. Traditionele toepassingen van kruiden zijn niet automatisch wetenschappelijk bewezen gezondheidsvoordelen. Deze informatie is bedoeld als algemene voorlichting en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Gebruik je medicijnen of heb je een medische aandoening, zoals een leveraandoening of een voorgeschiedenis van hormoongevoelige kanker? Overleg dan altijd met je arts of apotheker voordat je kruidenpreparaten gebruikt.